KỸ THUẬT CANH TÁC CÂY XOÀI

 

1. Giống trồng
Trên thế giới có khoảng 1000 giống xoài, tuy nhiên trong đó chỉ có 100 giống là có giá trị. Ở Việt nam có một số giống trồng phổ biến như: Xoài cát Hòa Lộc, Xoài Bưởi (xoài ghép), Xoài Đài Loan, Xoài tứ Quí, Xoài Úc, …
2. Kỹ thuật canh tác  
2.1. Chuẩn bị đất trồng
Trước khi tiến hành trồng xoài cần tiến hành chuẩn bị đất, trên vùng đất thấp ngập nước hàng năm thì phải tiến hành lên líp để nâng tầng đất mặt lên cao hơn mực nước cao nhất 30-40cm và chuẩn bị mô trồng. Đối với vùng đất cao không bị ngập thì có thể trồng  xoài trên hố, tuy nhiên cùng cần lưu ý làm mương thoát nước để tránh bị ngập cục bộ trong mùa mưa.
 2.2. Nhân giống
Hiện nay xoài thường được trồng chủ yếu bằng 2 loại cây giống là hột và cây tháp:
– Cây giống ươm từ hột: có thể gieo hạt trong vườn ươm hoặc bầu cây con sau đó trồng ra đất sau 2 tháng đến 1 năm tuổi. Trồng bằng cây giống ươm từ hột thì phải mất từ 5-7 năm cây mới bắt đầu cho trái.
– Cây giống tháp (ghép)    : Cây tháp có thể được tiến hành tháp mắt hoặc tháp ngọn, Tháp mắt được áp dụng rộng rãi ở ĐBSCL trong các vườn trồng mới và tháp ngọn thường được sử dụng để cải tạo các vườn xoài cho phẩm chất kém.
 2.3. Thời vụ trồng 
Xoài nên trồng vào đầu mùa mưa, từ đầu tháng 5-7 dl. với cây tháp nên tháp trước 4-6 trước khi trồng. Đối với vùng ĐBSCL do đất thấp nên tiến hành đắp mô, đường kính mô từ 80-100 cm cao từ 30-60cm, trộn thêm 30-50% phân chuồng, phân hữu cơ, tro trấu trước khi đặt cây. Trên vùng đất cao, không bị ngập và thoát thuỷ tốt có thể tiến hành trồng hố, hố rộng mỗi cạnh 60 cm, cũng tiến hành bón lót hố trồng bằng phân hữu cơ, phân chuồng trước khi trồng,
    2.4. Khoảng cách và kiểu trồng
Tuỳ theo độ màu mỡ của đất và loại cây giống được sử dụng, các giống xoài trồng bằng gốc tháp ở ĐBSCL có thể trồng với khoảng cách 7-9 m (hình vuông hay nanh sấu). Xoài có dạng thấp cây nhỏ tán có thể trồng dầy hơn, để chủ đích cho trái để khai thác sớm ở một số nơi nông dân có thể trồng xoài với khoảng cách dầy từ 3-4 mét, sau khi cây giáp tán thì tiến hành cắt tỉa hàng năm, để giữ lại khoảng cách 6-8 mét trong thời kỳ khai thác ổn định.
2.5. Kỹ thuật bón phân 

Giai đoạn cây con cần bón khoảng 1-1,5kg/gốc phân Đầu Trâu HC MK7 + 0,3 – 1,0 kg urea trên mỗi cây hàng năm, và được chia làm 2 lần bón vào đầu và cuối mùa mưa, phân được rãi xung quanh gốc hoặc bón theo rãnh xung quanh tán cây.
Đối với cây trưởng thành, phân bón là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng suất hàng năm của cây, sau năm đạt năng suất cao nếu bị thiều nước và phân bón trong mùa khô, xoài sẽ ra hoa ít và rụng nhiều trong năm sau.
Khuyến cáo sử dụng phân bón Bình Điền Mekong cho xoài giai đoạn kinh doanh như sau:

Thời kỳ bón phân Loại phân Liều lượng (Kg/gốc) Kết hợp phân bón lá
Sau khi thu hoạch (1) Đầu Trâu Đa năng 1,0-3,0 Phun Đầu Trâu MK C-A-T 01 trước và sau khi ra đọt
Urê Sica 0,5-1,5
Trước khi ra hoa (2) Đầu Trâu Đa năng 1,0-3,0 Phun Đầu Trâu MK C-A-T 02 trước và sau khi ra hoa
DAP Sica 0,5-1,5
Sau khi đậu trái, nuôi trái (3) Đầu Trâu lớn trái 1,0-3,0 Phun Đầu Trâu MK C-A-T 03 mỗi tháng /lần
Trước khi thu hoạch 1 tháng (4) KNO3 0,5-1,0

     2.6. Tạo hình và cắt tỉa
Xoài trồng bằng hột có ưu thế chồi ngọn rất mạnh nên cây con thường phát triển chiều cao rất mạnh, có thể tiến hành cắt bỏ chồi ngọn khi cây cao1-1,2 mét để giúp cây phân nhánh, hạn chế chiều cao của cây, đối với cây tháp cùng nên cắt bỏ chồi ngọn để hạn chế chiều cao cây giúp cây thấp  và có tán tròn đều, thường xuyên tỉa bỏ các chồi yếu nhỏ mọc bên trong tán, cành bị sâu bệnh làm chết.
Đối với cây đã cho trái, sau khi thu hoạch trái, cần tiến hành cắt tỉa các chồi đã mang phát hoa, cành yếu ớt, cành bị sâu bệnh, cành chết… để giúp cây tập trung dinh dưỡng tạo ra các chồi mới khoẻ mạnh để ra hoa trong năm sau.
3. Các biện pháp xử lý ra hoa xoài
3.1. Xông khói
Việc xông khói có tác động phá vỡ sự ngủ nghỉ của mầm hoa và làm cho cây xoài ra hoa. Biện pháp xông khói được áp dụng chủ yếu ở Philippines. Người ta dùng trấu ướt, cỏ hoặc cành, nhánh xoài để xông khói hàng ngày liên tục trong 2 tuần cho đến khi mầm  hoa đầu tiên bắt đầu xuất hiện thì ngừng. Thời gian bắt đầu ra hoa thường trong khoảng từ 12 ngày đến 28 ngày kể từ ngày bắt đầu xông khói. Tuy nhiên, cây xoài không ra hoa sau 14 ngày xông khói liên tục thì xem như biện pháp này không hiệu quả.  Hiệu quả của  việc xông khói phụ thuộc vào từng giống xoài và thời gian áp dụng thích hợp.   Việc xông khói có hiệu quả cao  trong điều kiện thời tiết khô ráo, có nắng.  Do đó,  biện pháp nầy được áp dụng nhằm thúc đẩy cho xoài ra hoa đồng loạt trong mùa thuận vào tháng Giêng hoặc kích thích cho xoài ra hoa hơi sớm vào tháng 11 đến đầu tháng 12 hơn là kích thích cho xoài ra hoa trái vụ hoàn toàn trên giống xoài Carabao, Pico và Pahutan.
3.2. Tạo vết thương
Tạo vết thương trên thân bằng cách dùng dao chặt dọc trên thân cây hay  khoanh nhánh hay trên thân cây cũng làm cho cây xoài bị “sốc”  và thúc đẩy sự ra hoa. Tuy nhiên, biện pháp này không có ý nghĩa trong thực tế vì hiệu quả không ổn định.
3.3. Xử lý hóa chất
Hiện nay có nhiều loại hóa chất có thể dùng để phá vỡ sự miên trạng của mầm hoa và kích thích sự  ra hoa trên xoài như: ethrel, thioure, nitrat kail,  paclobutrazol,…
Ethrel ở nồng độ 500-1000 ppm có hiệu quả trên một số giống xoài nhưng  kết quả đạt được không ổn định, có thể làm cho lá bị vàng và rụng.
Thioure ở nồng độ 40-60 g/8 lít có hiệu quả cao gấp 2 lần  so với nitrat kali nhưng dễ bị cháy lá khi sử dụng quá nồng độ.
Nitrat kali được sử dụng rất phổ biến và có hiệu quả trên một số giống xoài.  Ở ĐBSCL, hầu hết các  nhà trồng xoài đều sử dụng nitrat kali để kích thích xoài ra hoa.  Nitrat kali thường được phun qua lá ở liều lượng từ 150-200g/8 lít nước trong thời gian từ tháng 8 đến tháng giêng năm sau.  Kết quả cho thấy các giống tỏ ra có hiệu quả là xoài Thơm, Thanh Ca, Cát Chu, xoài Bưởi.  Xoài Cát Hòa Lộc đạt kết quả không ổn định. Kinh nghiệm của nhà vườn cho biết việc phun nitrat kali thường dễ có hiệu quả cao khi trời bắt đầu có gió bấc, vào tháng 11-12 dương lịch.
Paclobutrzol (Cultar) tỏ ra rất có hiệu quả trên nhiều giống xoài và  được áp dụng nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là ở Thái Lan.  Paclobutrazol có thể xử lý bằng cách phun lên lá ở nồng độ 1%o hay tưới xung quanh gốc với liều lượng 5 gam a.i. trên cây 5-8 năm tuổi,  Tuy nhiên, biện pháp tưới vào gốc cho hiệu quả tốt hơn. Paclobutrazol thường được xử lý ở thời điểm 3,0 – 3,5 tháng trước khi ra hoa, khi cơi đọt thứ nhất vừa chuyển sang giai đoạn lá lụa.  Đối với các giống xoài khó ra hoa như xoài cát Hoà Lộc nên phun thêm Nitrat kali hoặc Thiourê ở giai đoạn 8-10 tuần sau khi xử lý paclobutrazol để kích thích cho xoài ra hoa tốt hơn.

Qui trình xử lý ra hoa cho xoài cát hòa lộc

4. Sâu bệnh
4.1. Sâu:
– Rầy bông xoài (Idioscupus niveoparsus và Idioscupus clypealis)
Rầy trưởng thành dài 3-5 cm, màu xanh chích hút nhựa ở phát hoa, đọt lá non làm lá bị quăn queo, cháy bìa, phát hoa bị khô và rụng hoa, ấu trùng (rầy non) cũng chích hút nhựa làm rụng hoa. Ngoài ra rầy chất bìa tiết của rầy là môi trường cho nấm bồ hóng phát triển trên bề mặt của lá xoài làm giảm quang hợp của lá, ảnh hưởng đến sự đậu trái  và nuôi trái về sau. Rầy thường tấn công cây từ tháng 10dl đến tháng 6dl năm sau.
Phòng trị: dùng các loại thuốc hoá học như TATA tiến hành phun thuốc khi mật độ rầy vượt quá 5 con/phát hoa.
– Câu cấu xanh (Hypomeces squamosus Fabr)
Ấu trùng và thành trùng ăn phiến lá non, làm rách và hư lá, thường xuất hiện vào ban đêm,  và ẩn nấp trong các chòm lá.
Phòng trị bằng thuốc Imchlorad 350 EC, Sevin, Supracide… tốt nhất là phun vào ban đêm lúc câu cấu bay đến cắn phá lá xoài.
– Bù xoè đục thân (Plocaederus ruficornis Newm):
Thành trùng đẻ trứng vào thân cây hoặc cành lớn có vỏ bị nứt nẻ. Ấu trùng là một loại sùng đục phá vào bên trong vỏ cây xung quanh thân, và đục vào mô gỗ bên trong làm cây bị kiệt sức, nếu bị giáp thân thì có thể làm chết cây.
Phòng trị bằng cách dùng dao vạt theo vết đục để bắt bằng tay hoặc bơm thuốc như Imchlorad 350 EC vào lỗ đục rồi dùng đất trét kín miệng lỗ đục lại.
– Sâu đục ngọn (Chlumetia transversa Walker)
Ấu trùng đục vào các chồi non làm gẫy chồi hoặc không phát triển, chồi còi cọc không thể trổ hoa.
Phòng trị bằng cách phun thuốc trừ sâu có tính lưu dẫn khi cây ra đọt non.
– Sâu đục hột (Deandis albizonalis Hampson)
Thanh trùng là một loại bướm đẻ trứng lên vỏ trái vào ban đêm, sâu sẽ đục xuyên qua thịt trái (nơi gần chóp trái) vào trong hột và sống ở trong hột và làm nứt và rụng trái.
Phòng trị: phun ngừa bằng các loại thuốc lưu dẫn khi trái đạt kích thước khoảng 2 cm và tiến hành bao trái.
 Ruồi đục trái (Dacus dosalis Hendel)
Thành trùng cái đẻ trứng vào trong vỏ trái lúc trái già, sắp chín, sau 3 ngày trứng nở thành dòi đục khoét thịt trái làm trái bị nhũn và thối do các vi sinh vật khác đồng thời tấn công. Dòi sống 8-12 ngày trong thịt trái, sau đó chui ra ngoài rơi xuống đất để hoá nhộng.
Ruồi đục trái không những là đối tượng gây hại trực tiếp trên trái mà còn làm hạn chế khả năng xuất khẩu xoài sang nước khác vì đây là đối tượng được kiểm dịch gắt gao khi xuất nhập khẩu trái cây của các nước trên thế giới.
Phòng trị bằng cách phun Dibrom, Bassa, dung bẫy để diệt ruồi với Vizubon-D, dùng chất dẫn dụ trộn với thuốc sát trùng không mùi để diệt ruồi (30-70 bẫy/ha), Thu gom và tiêu huỷ các trái bị rụng trong vườn, hoặc tiến hành bao trái bằng bao giấy.
4.2. Bệnh:
– Bệnh thán thư: (Anthracnose do nấm Colletotrichum gloeosporioides Pens)
Đây là bệnh quan trọng trên xoài, nấm bệnh tấn công trên các phần: cành, lá (ở các giai đoạn tăng trưởng) hoa và trái của cây.
Ở lá bệnh thường xuất hiện ở lá còn non, nấm tấn công tạo thành những đốm bệnh có góc cạnh, tâm xám, viền vàng xanh gây cháy lá.
Trên hoa, bệnh làm cháy khô hoa, rụng hoa, hư phát hoa và rụng trái non.
Trên trái, lúc đầu vết bệnh chỉ là những chấm  nâu nhỏ, sau đó phát triển thành đốm đen lóm xuồng vỏ trái, làm trái bị chín háp, thâm kim hoặc hư hỏng khi tồn trữ.
Bệnh thường xuất hiện khi thời tiết ẩm (mưa nhẹ, có sương mù) và nhiều mây mù.
Phòng trị bằng cách vệ sinh vườn, dọn sạch các cành nhánh chết, cành bị nhiễm bệnh cắt tỉa tạo thông thoáng ở tán lá. Phun thuốc Carmanthai 80 WP, Dithan M-45, Nustar 40 EC, pha thêm chất dính để tăng độ dính của thuốc trên lá, tiến hành phun ngừa khi cây ra đọt non hoặc ra hoa nhất là trúng vào các đợt  bị mưa.
– Bệnh thối trái: (do nấm Botriodiplodia theobromae Pat)
Tấn công gây hại trong giai đoạn tồn trữ và vận chuyển, bệnh làm thối mảng thịt trái nơi gần cuống hoặc nơi bị vết thương.
Phòng bệnh bằng thuốc Benomyl (Benlate 50 WP 0,1%) lên trái lúc 2 tuần trước khi thu hoạch. Trái sau khi thu hoạch có thể xử lý bằng cách nhúng vào dung dịch nước ấm (52-53oC) + Benlate 50 wp 0,5-1% trong 3-5 phút sẽ ngăn ngừa được bệnh phát triển trên trái.
– Bệnh bồ hóng (do nấm Capnodium mangifera và Meliola mangifera)
Nấm phát triển thành mảng đen hoặc từng mảng đốm nhỏ trên lá, thân, bông, trái. nấm bệnh làm giảm quang hợp làm rụng trái non, giảm giá trị thương phẩm của trái.
Phòng ngừa bằng cách diệt rầy để không tạo môi trường cho nấm phát triển, phun trừ nấm bằng thuốc gốc đồng hay Lưu huỳnh (2%) lúc cần thiết.
5. THU HOẠCH VÀ TỒN TRỮ
    5.1. Thu hoạch  
Khoảng 3-4 tháng sau khi trổ hoa thì trái đã đủ già và chín, năng suất trái sẽ tăng dần từ năm cho trái đầu tiên đến sau 5 năm thì ổn định, một cây xoài trưởng thành có thể cho năng suất  đạt 100-200 kg/cây/năm.
Trái khi già thì da láng, trái hơi nặng hơn nước (chìm trong nước), thu hoạch sớm thường cho phẩm chất kém sau khi chín. Trong điều kiện tự nhiên trái sẽ chín sau khi thu hoạch từ 7-14 ngày.
 5.2. Tồn trữ
Thời gian tồn trữ là yếu tố quan trọng quyết định phương tiện vận chuyển và thị trường tiêu thụ, thời gian này thay đổi tuỳ theo giống, nhiệt độ và biện pháp tồn trữ. Trong điều kiện thông thường ở nhiệt độ khoảng 30oC có thể tồn trữ trong 15 ngày, Để kéo dài thời gian tồn trữ thì thường giữ trái trong điều kiện nhiệt độ thấp, khi tồn trữ ở nhiệt độ lạnh (10oC) có thể kéo dài đến 1 tháng, không tồn trữ ở nhiệt độ quá thấp do trái sẽ bị dập do lạnh, một cách khác để kéo dài thời gian tồn trữ là đặt trái trong bọc nylon kín (dày 0,05 -0,08mm) ở nhiệt độ 10oC trong 3 tuần, sau đó để trong điều kiện 22oC trong 1 tuần thì trái sẽ chín.
    5.3. Phương pháp tạo màu vỏ trái (dú)
Để trái mau chín và có màu sắc đẹp đồng loạt thì tiến hành phun ethylene 100 ppm và dú trong điều kiện nhiệt độ 25oC với ẩm độ không khí 90% sẽ giúp trái chín nhanh và đồng loạt. Trong  thực tế sản xuất người dân sử dụng khí đá để dú xoài  cũng cho kết quả tốt.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *